Zarządzanie własnością intelektualną

MP900289113.JPG

W czasach, w których dominującą rolę w rozwoju gospodarki stanowi wiedza, własność intelektualna jest często najcenniejszym składnikiem wartości przedsiębiorstwa. Efektywne zarządzanie własnością intelektualną powinno być więc jednym z podstawowych działań polityki rozwojowej każdej firmy, mogącym w istotny sposób wpłynąć na zwiększenie jej konkurencyjności na rynku.

Wśród polskich przedsiębiorców zainteresowanie ochroną dóbr niematerialnych było dotychczas stosunkowo niewielkie, jednak przystąpienie Polski do Unii Europejskiej i konieczność funkcjonowania na tak szerokim rynku wymusiło nowe spojrzenie na kapitał intelektualny firmy i korzyści wynikające z jego ochrony. Umiejętne korzystanie przez przedsiębiorców z systemu ochrony własności intelektualnej powinno stać się dla nich zachętą do podejmowania działań innowacyjnych i twórczych.

Strategia zarządzania własnością intelektualną w przedsiębiorstwie

Przy opracowywaniu strategii zarządzania własnością intelektualną w przedsiębiorstwie trzeba rozważyć następujące zagadnienia:

  • jak chronić dobra niematerialne będące własnością firmy takie jak: wynalazki, nowe technologie, projekty racjonalizatorskie, wzory użytkowe i przemysłowe, znaki towarowe, a także systemy organizacji produkcji, kampanie marketingowe i inne,
  • co jest dla firmy bardziej opłacalne - prowadzenie własnych inwestycji badawczo-rozwojowych zmierzających do powstania nowatorskiego rozwiązania lub nowego produktu, czy kupno licencji lub praw wyłącznych na produkt lub technologię już istniejące na rynku.

Metody ochrony własności intelektualnej przedsiębiorstwa mogą być dwojakie:

  • uzyskanie prawa wyłącznego zgodnie z Ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych, Ustawą o ochronie baz danych i Prawem własności przemysłowej, m.in.: autorskich praw majątkowych do utworów i baz danych będących utworami, patentów na wynalazki, praw ochronnych na wzory użytkowe i znaki towarowe oraz praw z rejestracji wzorów przemysłowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych,
  • uznanie dóbr niematerialnych firmy jako wiedzy utajnionej, nie podlegającej ochronie prawnej.

Przedsiębiorstwo uzyskując prawa wyłączne na określony produkt czy technologię ma zagwarantowaną możliwość:

  • produkowania chronionego produktu, jego promocji i sprzedaży,
  • udostępniania chronionych dóbr innym podmiotom w drodze udzielania licencji,
  • odsprzedaży praw do dóbr innym podmiotom.

Wyłączne prawa ochronne są jednak ograniczone:

  • czasowo (w przypadku patentu jest to 20 lat), a po okresie objętym ochroną właściciel ma obowiązek udostępnienia własnego rozwiązania innym podmiotom; ograniczeniom czasowym nie podlegają jedynie znaki towarowe i oznaczenia geograficzne oraz osobiste prawa autorskie,
  • terytorialnie - obowiązują tylko w tych krajach, w których przedsiębiorstwo te prawa uzyskało.

Uznanie dóbr niematerialnych firmy jako wiedzy utajnionej przedsiębiorstwa nie podlega powyższym ograniczeniom, wymaga jednak takiego zabezpieczenia, by chronione informacje nie dostały się do konkurencji.

Decydując o wyborze metody ochrony własności intelektualnej przedsiębiorstwa zależy kierować się przede wszystkim celem tej ochrony - czy firma zamierza jedynie sama produkować określone produkty, czy chce pobierać opłaty z tytułu udzielanych licencji lub zamierza sprzedać uzyskane wcześniej prawa.

Przystępując do działań innowacyjnych w firmie należy:

  • przeprowadzić analizę głównych trendów i kierunków rozwoju przedsiębiorstw wiodących w danej branży,
  • zbadać stan wiedzy, tak by nie powielać już istniejących na rynku rozwiązań,
  • sprawdzić stan ochrony opatentowanych wcześniej rozwiązań, aby nie naruszyć praw ich właścicieli.

Czasami bardziej opłacalne, niż prowadzenie własnych prac i badań nad nowym produktem, jest korzystanie z rozwiązań już istniejących na rynku. Możliwe jest to poprzez:

  • uzyskanie licencji upoważniającej do korzystania z rozwiązań chronionych  w zamian za odpowiednie wynagrodzenie,
  • kupno majątkowych praw autorskich, patentu, praw ochronnych lub praw z rejestracji od ich właściciela.

Kto jest właścicielem praw własności intelektualnej?

Zgodnie z polskimi uregulowaniami prawnymi, prawa ochronne z tytułu własności intelektualnej przysługują twórcy, z następującym zastrzeżeniem:

  • w przypadku powstania utworów i baz danych, dokonania wynalazku, opracowania wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego i innych przedmiotów objętych Prawem własności przemysłowej podczas wykonywania przez twórcę obowiązków wynikających ze stosunku pracy właścicielem praw jest pracodawca, chyba że umowa stanowi inaczej; podobnie jest w przypadku dobra powstałego w oparciu o umowę o dzieło lub zlecenie - właścicielem praw do jego ochrony jest zleceniodawca, chyba że strony ustaliły inaczej.

Autorskie prawa osobiste - zgodnie z Ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych - chroniące prawo autora do wiązania z dziełem jego nazwiska nigdy nie wygasają i są  niezbywalne tj. nie można się ich zrzec, ani przenieść na inną osobę.